مقاله داروسازم
آنفولانزا چیست؟ علائم، درمان، پیشگیری و تقویت سیستم ایمنی
با شروع فصل پاییز و زمستان، احتمال ابتلا به بیماری‌های تنفسی از جمله آنفولانزا افزایش پیدا می‌کند. آنفولانزا یک عفونت ویروسی مسری است که میتواند از یک بیماری نسبتاً خفیف تا یک عفونت شدید همراه با عوارض جدی متفاوت باشد. سالمندان، کودکان خردسال، زنان باردار و افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای بیشتر در معرض عوارض شدید آن قرار دارند.
یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش خطر ابتلا و عوارض آنفولانزا، تزریق سالانه واکسن آنفولانزا است. اما واکسن تنها راه پیشگیری نیست و رعایت بهداشت، خواب کافی، تغذیه مناسب و کاهش تماس با افراد بیمار نیز اهمیت دارد.
در این مقاله از داروخانه آنلاین داروسازم، با علائم آنفولانزا، خطرات بیماری، روش‌های پیشگیری، عملکرد واکسن، تقویت سیستم ایمنی و درمان آنفولانزا آشنا می‌شویم.
آنفولانزا چیست؟
آنفولانزا یک بیماری ویروسی دستگاه تنفسی است که توسط ویروس‌های آنفولانزا ایجاد میشود و میتواند بینی، گلو و ریه‌ها را درگیر کند. ویروس آنفولانزا از فردی به فرد دیگر منتقل میشود و معمولاً از طریق قطرات تنفسی هنگام سرفه، عطسه یا صحبت کردن انتشار پیدا می‌کند. تماس نزدیک با فرد بیمار و لمس سطوح آلوده و سپس تماس دست با چشم، بینی یا دهان نیز میتواند در انتقال بیماری نقش داشته باشد.
علائم آنفولانزا چیست؟
آنفولانزا معمولاً با شروع نسبتاً ناگهانی علائم همراه است. مهم‌ترین علائم عبارتند از:
- تب و احساس گرما یا لرز
- سرفه، معمولاً خشک
- گلودرد
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- سردرد
- درد عضلات و بدن
- خستگی و ضعف
- کاهش انرژی
- در برخی افراد تهوع، استفراغ یا اسهال
همه افراد مبتلا الزاماً تب ندارند و شدت علائم نیز میتواند متفاوت باشد.
آنفولانزا چند روز طول می‌کشد؟
در بیشتر افراد، علائم اصلی آنفولانزا مانند تب، بدن‌درد و احساس ضعف طی چند روز کاهش پیدا می‌کنند و بسیاری از افراد ظرف حدود یک هفته بهبود می‌یابند. با این حال، سرفه و احساس خستگی ممکن است بیشتر از سایر علائم ادامه داشته باشد. مدت بیماری به عواملی مانند سن، وضعیت سیستم ایمنی، بیماری‌های زمینه‌ای و شدت عفونت بستگی دارد. در افراد پرخطر یا بیمارانی که دچار عوارض شده‌اند، دوره بیماری ممکن است طولانی‌تر باشد.
اگر پس از یک دوره بهبودی، علائم دوباره شدید شوند یا بیمار دچار تنگی نفس، درد قفسه سینه، گیجی یا ضعف شدید شود، باید احتمال عوارض یا عفونت ثانویه بررسی شود. طبق اطلاعات سازمان جهانی بهداشت، بیشتر افراد از تب و سایر علائم آنفولانزا طی حدود یک هفته بهبود پیدا می‌کنند، اما سرفه میتواند دو هفته یا بیشتر ادامه داشته باشد.
تفاوت آنفولانزا، سرماخوردگی و کووید چیست؟
سرماخوردگی، آنفولانزا و کووید-۱۹ هر سه می‌توانند باعث علائم تنفسی مانند سرفه، گلودرد، آبریزش بینی، خستگی و احساس ناخوشی شوند؛ اما عامل ایجادکننده آنها متفاوت است.
سرماخوردگی میتواند توسط ویروس‌های مختلفی ایجاد شود و راینوویروس‌ها از عوامل شایع آن هستند. آنفولانزا توسط ویروس‌های آنفولانزا ایجاد میشود، در حالی که عامل کووید-۱۹ ویروس SARS-CoV-2 است. بنابراین این سه بیماری از نظر علت یکسان نیستند.
از نظر علائم نیز همپوشانی زیادی وجود دارد. آنفولانزا معمولاً با شروع ناگهانی‌تر، تب، لرز، بدن‌درد و خستگی قابل توجه همراه است، در حالی که سرماخوردگی اغلب تدریجی‌تر و خفیف‌تر شروع میشود و آبریزش یا گرفتگی بینی در آن شایع‌تر است. با این حال، این تفاوت‌ها قطعی نیستند و نمی‌توان فقط بر اساس علائم تشخیص داد که فرد به کدام بیماری مبتلا شده است.
کووید-۱۹ نیز میتواند طیف وسیعی از علائم، از بیماری خفیف تا بیماری شدید، ایجاد کند. تب یا لرز، سرفه، گلودرد، گرفتگی یا آبریزش بینی، خستگی، بدن‌درد، سردرد، تهوع و اسهال ممکن است در کووید دیده شوند. تغییر یا از دست دادن حس بویایی و چشایی نیز میتواند رخ دهد، هرچند این علامت برای تشخیص به‌تنهایی کافی نیست.
آیا ممکن است همزمان آنفولانزا و کووید بگیریم؟
بله. ابتلا همزمان به آنفولانزا و کووید-۱۹ امکان‌پذیر است. این دو بیماری توسط دو ویروس متفاوت ایجاد می‌شوند و ابتلا به یکی لزوماً از ابتلا به دیگری جلوگیری نمی‌کند. به همین دلیل، در فصل‌هایی که ویروس‌های آنفولانزا و SARS-CoV-2 همزمان در جامعه در گردش هستند، ممکن است فرد به هر دو عفونت مبتلا شود. CDC نیز در راهنمای بالینی ۲۰۲۶ تأکید کرده است که عفونت همزمان این دو ویروس ممکن است رخ دهد و میتواند با بیماری شدید همراه باشد.
طبق راهنمای CDC، عفونت همزمان ویروس آنفولانزا و SARS-CoV-2 امکان‌پذیر است و ممکن است با بیماری شدیدتری همراه باشد. بنابراین مثبت شدن آزمایش آنفولانزا، وجود کووید-۱۹ را رد نمی‌کند و برعکس.
بنابراین اگر فردی تست آنفولانزا مثبت داشته باشد، این نتیجه به‌تنهایی کووید-۱۹ را رد نمی‌کند؛ به همین ترتیب، مثبت شدن تست کووید نیز وجود همزمان آنفولانزا را رد نمی‌کند
| ویژگی | سرماخوردگی | آنفولانزا / کووید-۱۹ |
|---|---|---|
| شروع بیماری | معمولاً تدریجی | آنفولانزا اغلب ناگهانی؛ کووید متغیر |
| تب و لرز | کمتر شایع | در آنفولانزا شایع‌تر؛ در کووید ممکن است |
| بدن‌درد و خستگی | معمولاً خفیف | معمولاً بیشتر و گاهی شدید |
| سرفه | معمولاً خفیف تا متوسط | در هر دو میتواند قابل توجه باشد |
| آبریزش و گرفتگی بینی | بسیار شایع | ممکن است وجود داشته باشد |
| سردرد | کمتر شایع | در هر دو ممکن است رخ دهد |
| تغییر بویایی یا چشایی | غیرمعمول | در کووید ممکن است رخ دهد |
| عوارض شدید | کمتر شایع | در افراد پرخطر ممکن است رخ دهد |
| تشخیص فقط با علائم | قابل اعتماد نیست | قابل اعتماد نیست؛ گاهی آزمایش لازم است |
چه کسانی بیشتر در معرض عوارض آنفولانزا هستند؟
افراد زیر باید توجه بیشتری به پیشگیری و درمان زودهنگام داشته باشند:
- کودکان خردسال
- افراد بالای ۶۵ سال
- زنان باردار
- افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی
- افراد مبتلا به بیماری‌های ریوی مانند آسم
- افراد مبتلا به دیابت
- افراد دارای ضعف سیستم ایمنی
- افراد مبتلا به برخی بیماری‌های مزمن
در این گروه‌ها، در صورت ایجاد علائم آنفولانزا بهتر است مراجعه به پزشک به تأخیر نیفتد.
چگونه از ابتلا به آنفولانزا جلوگیری کنیم؟
۱. واکسن آنفولانزا بزنید: واکسیناسیون سالانه مهم‌ترین اقدام برای کاهش خطر ابتلا به آنفولانزا و عوارض شدید آن است. واکسن‌ها هر سال بر اساس ویروس‌هایی که احتمال گردش آنها در فصل آینده بیشتر است به‌روزرسانی می‌شوند.
واکسن آنفولانزا حتی در سال‌هایی که اثربخشی آن به دلیل تغییر سویه‌های ویروس کمتر میشود، میتواند خطر بیماری شدید، بستری و عوارض را کاهش دهد.برای آشنایی با بهترین زمان تزریق، انواع واکسن‌های موجود و اینکه آیا تزریق واکسن در پاییز دیر است یا نه، راهنمای [واکسن آنفولانزا در پاییز] را مطالعه کنید.
۲. دست‌ها را مرتب بشویید: شستن دست‌ها با آب و صابون، به‌خصوص بعد از حضور در محیط‌های شلوغ و قبل از خوردن غذا، به کاهش انتقال ویروس‌های تنفسی کمک می‌کند.
۳. هنگام بیماری از دیگران فاصله بگیرید: اگر علائم آنفولانزا دارید، تا حد امکان در خانه بمانید و از تماس نزدیک با دیگران، به‌خصوص سالمندان، کودکان خردسال و افراد دارای بیماری زمینه‌ای، خودداری کنید.
۴. هنگام سرفه و عطسه دهان و بینی را بپوشانید: هنگام سرفه یا عطسه از دستمال استفاده کنید و پس از آن دست‌ها را بشویید. اگر دستمال در دسترس نیست، استفاده از قسمت داخلی آرنج بهتر از پوشاندن دهان با کف دست است.
۵. در محیط‌های شلوغ تهویه مناسب داشته باشید: تهویه مناسب و کاهش حضور طولانی‌مدت در محیط‌های بسته و شلوغ میتواند به کاهش انتقال ویروس‌های تنفسی کمک کند.
آیا واکسن آنفولانزا باعث ابتلا به آنفولانزا میشود؟
واکسن‌های تزریقی غیرفعال آنفولانزا نمی‌توانند مانند ویروس زنده بیماری آنفولانزا ایجاد کنند. با این حال، ممکن است بعد از واکسیناسیون عوارض موقتی مانند درد محل تزریق، خستگی، سردرد یا تب خفیف ایجاد شود. در بررسی انجام‌شده درد و قرمزی محل تزریق، تب خفیف، خستگی، سردرد و درد عضلانی از عوارض گزارش‌شده برای برخی واکسن‌های بررسی‌شده هستند.
واکسن آنفولانزا میتواند خطر ابتلا به آنفولانزا و عوارض بالقوه جدی آن را کاهش دهد؛ و حتی در افرادی که پس از واکسیناسیون بیمار می‌شوند، با کاهش شدت بیماری همراه است. (CDC)
کدام واکسن‌های آنفولانزا در ایران وجود دارند؟
در بررسی تخصصی زیر چند واکسن آنفولانزای مورد استفاده در بازار ایران بررسی شده‌اند. به منظور کسب اطلاعات بیشتر به مقاله مقایسه انواع واکسن آنفولانزا در ایران مراجعه نمایید.
واکسیگریپ (Vaxigrip): واکسیگریپ از نوع واکسن اسپلیت است و طبق اطلاعات فایل برای افراد از ۶ ماهگی به بالا معرفی شده است. این واکسن از نظر گستردگی شواهد بالینی، داده‌های قابل توجهی دارد.
اینفلوواک (Influvac): اینفلوواک از نوع سابیونیت است و طبق اطلاعات فایل از ۶ ماهگی به بالا قابل استفاده است. یکی از نقاط قوت آن خلوص آنتی‌ژنی بالا و پروفایل مناسب تحمل‌پذیری عنوان شده است.
سینوواک (Sinovac): سینوواک از نوع اسپلیت است و طبق فایل از ۶ ماهگی به بالا قابل استفاده است. برای این واکسن مطالعات مقایسه‌ای و داده‌های بالینی گزارش شده است.
هواالن (Hualan): هواالن یک واکسن اسپلیت است که طبق اطلاعات فایل برای افراد ۳ سال به بالا معرفی شده است.
اولتریکس (Ultrix): اولتریکس نیز از واکسن‌های اسپلیت است و شواهد موجود درباره آن بیشتر از برخی جمعیت‌های جوان و مطالعات منطقه‌ای به دست آمده است.
آنفولانزا در بارداری
زنان باردار در معرض خطر بیشتری برای بیماری شدید و بستری ناشی از آنفولانزا هستند. CDC توصیه می‌کند در صورت بروز علائم آنفولانزا در دوران بارداری، فرد سریعاً با پزشک یا مراقب سلامت خود تماس بگیرد و درمان ضدویروسی در صورت نیاز نباید بی‌دلیل به تأخیر بیفتد.
تقویت سیستم ایمنی برای پیشگیری از آنفولانزا چگونه است؟
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم با مصرف یک مکمل یا ویتامین می‌توان سیستم ایمنی را به شکل چشمگیری «تقویت» کرد و از آنفولانزا جلوگیری کرد. تقویت سیستم ایمنی بدن برای عملکرد طبیعی خود به مجموعه‌ای از عوامل نیاز دارد، نه یک ماده غذایی یا مکمل خاص.
برای حمایت از عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن چه کار کنیم؟
- خواب کافی و منظم داشته باشید.
- رژیم غذایی متنوع و متعادل داشته باشید.
- میوه و سبزیجات مختلف مصرف کنید.
- پروتئین کافی از منابع غذایی دریافت کنید.
- آب کافی بنوشید.
- فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
- از سیگار و مصرف دخانیات دوری کنید.
- استرس طولانی‌مدت را تا حد امکان مدیریت کنید.
آیا مصرف ویتامین C یا زینک مانع آنفولانزا میشود؟
مصرف ویتامینها و مواد معدنی در صورت وجود کمبود میتواند برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی مهم باشد، اما مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکملها جای واکسن و اقدامات پیشگیرانه را نمیگیرد. کمبود بعضی مواد مغذی میتواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کند، اما در فردی که کمبود ندارد، مصرف دوزهای بالای ویتامینها لزوماً به معنی پیشگیری از آنفولانزا نیست. بنابراین بهتر است به جای تمرکز روی یک مکمل تغذیه ای خاص، روی تغذیه مناسب، خواب، فعالیت بدنی، بهداشت و واکسیناسیون تمرکز کنیم.
اگر به آنفولانزا مبتلا شدیم چه کار کنیم؟
بیشتر افراد مبتلا به آنفولانزای خفیف با مراقبت حمایتی در خانه بهبود پیدا می‌کنند. استراحت، مصرف مایعات کافی و کنترل علائم از اقدامات مهم هستند.
استراحت و مصرف مایعات: استراحت کافی به بدن فرصت می‌دهد با عفونت مقابله کند. مصرف مایعات نیز برای جلوگیری از کم‌آبی، به‌خصوص در صورت تب، تعریق یا کاهش اشتها، اهمیت دارد.
کنترل تب و درد: برای کاهش تب و درد می‌توان از داروهای مناسب مانند استامینوفن استفاده کرد، اما مقدار مصرف باید بر اساس سن، وزن، بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی تعیین شود. در کودکان، انتخاب و مقدار دارو باید با دقت بیشتری انجام شود.
آیا آنتی‌بیوتیک برای آنفولانزا لازم است؟
خیر، آنتی‌بیوتیک‌ها ویروس آنفولانزا را درمان نمی‌کنند. آنتی‌بیوتیک برای عفونت‌های باکتریایی استفاده میشود و مصرف خودسرانه آن برای آنفولانزا نه‌تنها کمکی به درمان ویروس نمی‌کند، بلکه میتواند باعث عوارض و مقاومت آنتی‌بیوتیکی شود. برای کسب اطلاعات بیشتر به منظور درمان بیماری آنفولانزا به مقاله « بهترین درمان برای آنفولانزا » مراجعه نمایید.
داروی ضدویروس آنفولانزا چیست و چه زمانی لازم است؟
داروهای ضدویروس مانند اوسلتامیویر می‌توانند برای درمان آنفولانزا مورد استفاده قرار گیرند، اما مصرف آنها باید با نظر پزشک باشد. این داروها بیشترین اثر را زمانی دارند که درمان در ۴۸ ساعت اول شروع علائم آغاز شود. با این حال، در افراد پرخطر یا افرادی که بیماری شدید دارند، حتی شروع درمان بعد از این زمان نیز ممکن است مفید باشد. برای آشنایی کامل با اوسلتامیویر، نحوه مصرف، موارد کاربرد، عوارض و نکات مهم آن، مقاله «اوسلتامیویر چیست؟» را بخوانید.
داروهای ضدویروس مانند اوسلتامیویر در برخی بیماران برای درمان آنفولانزا استفاده می‌شوند و بیشترین اثربخشی آنها زمانی است که درمان در ۱ تا ۲ روز نخست شروع علائم آغاز شود. با این حال، افراد پرخطر یا مبتلا به بیماری شدید ممکن است حتی در صورت شروع دیرتر نیز از درمان ضدویروسی سود ببرند. (CDC)
چه زمانی آنفولانزا نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد؟
در صورت بروز علائم شدید یا بدتر شدن وضعیت بیمار، مراجعه پزشکی ضروری است. به‌خصوص در صورت:
- تنگی نفس یا مشکل در تنفس
- درد یا فشار قفسه سینه
- گیجی یا کاهش سطح هوشیاری
- ضعف شدید
- کم‌آبی شدید
- تشدید ناگهانی بیماری پس از یک دوره بهبودی
- تب یا علائم شدید و مداوم
- علائم شدید در نوزادان، سالمندان، زنان باردار یا افراد دارای بیماری زمینه‌ای
نباید منتظر ماند تا بیماری خودبه‌خود برطرف شود.
جمع‌بندی
آنفولانزا یک بیماری ویروسی شایع و مسری است که در بیشتر افراد بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کند، اما برای کودکان خردسال، سالمندان، زنان باردار و افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای میتواند خطرناک‌تر باشد.
برای کاهش خطر ابتلا و عوارض آن، بهتر است چند اقدام را همزمان انجام دهیم:
- واکسن آنفولانزا را هر سال و در زمان مناسب دریافت کنیم.
- دست‌ها را مرتب بشوییم.
- در زمان بیماری از دیگران فاصله بگیریم.
- محیط‌های بسته را به‌خوبی تهویه کنیم.
- خواب و تغذیه مناسبی داشته باشیم.
- در صورت ابتلا، استراحت و مصرف مایعات را جدی بگیریم.
- آنتی‌بیوتیک را بدون تجویز پزشک مصرف نکنیم.
- در افراد پرخطر، در صورت شروع علائم برای بررسی نیاز به داروی ضدویروس سریعاً با پزشک تماس بگیریم.
اگر قصد خرید واکسن آنفولانزا دارید، علاوه بر قیمت، به برند، سن مجاز مصرف، تاریخ انقضا، اصالت کالا و مهم‌تر از همه شرایط نگهداری و زنجیره سرد واکسن توجه کنید.